Νέα Φώκαια εκεί που η ιστορία συναντά τη θάλασσα.

Τα παραθαλάσσια χωριά και οι οικισμοί της Χαλκιδικής που περιέχουν το επίθετο «Νέος-α-ο», ιδρύθηκαν από πρόσφυγες που ήρθαν από τη Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και το 1922.

Ένας οικισμός με διαρκή παρουσία από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας, είναι η Νέα Φώκαια στην Κασσάνδρα. Κατά την παράδοση, στη σπηλιά απέναντι από τον Πύργο βρήκε καταφύγιο ο Απόστολος Παύλος όταν επισκέφθηκε την περιοχή. Το χωριό ονομάστηκε Άγιος Παύλος και καταστράφηκε τον 14ο αιώνα.

Ο Βυζαντινός Πύργος που δεσπόζει πάνω από το λιμανάκι, ανήκε σε μετόχι της αγιορείτικης Μονής Αγίου Παύλου. Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης 1821 στη Μακεδονία, χρησιμοποιήθηκε ως στρατηγείο από τον αρχηγό των ελληνικών δυνάμεων Εμμανουήλ Παπά. Πυρπολήθηκε την ίδια χρονιά.

Τον Ιούνιο του 1914, η παραλιακή πόλη της Παλαιάς Φώκαιας στα μικρασιατικά παράλια καταστράφηκε από τους Οθωμανούς, σε μια δίωξη που ονομάστηκε «Σφαγή της Φώκαιας». Ο πληθυσμός της πόλης προέρχονταν από τους αρχαίους Φωκαείς που είχαν ιδρύσει την αποικία της Μασσαλίας στη Γαλλία. Μάρτυρες της καταστροφής ήταν μια ομάδα Γάλλων αρχαιολόγων και το χρονικό κατέγραψε ο Félix Sartiaux. Στο λιμάνι του οικισμού της Χαλκιδικής τοποθετήθηκε αναμνηστική πλάκα.

Ο σημερινός οικισμός ονομάστηκε Νέα Φώκαια από τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο σημείο το 1924. Το εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων που βρίσκεται δίπλα στον Πύργο ήταν ο πρώτος ενοριακός ναός των κατοίκων.

Στο κέντρο της πλατείας ξεχωρίζει το εντυπωσιακό μνημείο αφιερωμένο στον ξεριζωμό των Φωκαέων, που φιλοτεχνήθηκε από τον Κασσανδρινό γλύπτη Βασίλη Παυλή με πωρόλιθο της Αθύτου. Σε κοντινή απόσταση, βρίσκεται το μνημείο ντόπιων αγωνιστών που έπεσαν στους πολέμους του 20ου αιώνα.

Κείμενο: Σοφία Μπουρνατζή