Green Field Factory: Διεθνές Βραβείο Αρχιτεκτονικής

Δύο μεγάλες σκάλες οδηγούν στην είσοδο ενός εργοστασίου στο βόρειο Μπανγκλαντές. Τις χρησιμοποιούν όλοι, από τις εργάτριες που κατασκευάζουν χειροποίητα χαλιά μέχρι τα στελέχη της διοίκησης. Ανάμεσά τους απλώνονται κήποι, υδάτινες επιφάνειες και δέντρα, ενώ ολόκληρη η νότια πλευρά του επταώροφου κτιρίου καλύπτεται από πυκνή βλάστηση. Το Green Field Factory, στην πόλη Ρανγκπούρ, κέρδισε στις 15 Οκτωβρίου το RIBA International Prize 2026, ένα από τα σημαντικότερα διεθνή βραβεία αρχιτεκτονικής. Η επιλογή της κριτικής επιτροπής ήταν ομόφωνη.

Το βραβείο, που απονέμεται από το Βασιλικό Ινστιτούτο Βρετανών Αρχιτεκτόνων, αναγνωρίζει κτίρια εκτός Ηνωμένου Βασιλείου που ξεχωρίζουν για τον σχεδιασμό τους και τη συμβολή τους στο περιβάλλον και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Φέτος δεν απονεμήθηκε σε κάποιο μουσείο, εντυπωσιακό ουρανοξύστη ή πολυτελές πολιτιστικό συγκρότημα, αλλά σε μια βιομηχανική εγκατάσταση 13.450 τετραγωνικών μέτρων, όπου εργάζονται περίπου 5.000 άνθρωποι. Από αυτούς, σχεδόν 4.000 είναι γυναίκες.

Το κτίριο σχεδιάστηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο Nakshabid Architects, με έδρα την Ντάκα, για την εταιρεία Karupannya Rangpur Limited, που παράγει χειροποίητα χαλιά και άλλα υφαντουργικά προϊόντα. Οι αρχιτέκτονες αναζήτησαν την έμπνευσή τους στις παραδοσιακές κατοικίες της Βεγγάλης, όπου οι αυλές, τα δέντρα, οι σκεπαστές βεράντες και το νερό αποτελούν μέρος της καθημερινής ζωής. Αντί να υψώσουν ένα συμβατικό βιομηχανικό κτίριο, οργάνωσαν την παραγωγή γύρω από χώρους που επιτρέπουν στους εργαζομένους να βλέπουν το φυσικό τοπίο, να ξεκουράζονται στη σκιά και να συναντιούνται έξω από τις αίθουσες εργασίας.

Το πράσινο δεν προστέθηκε εκ των υστέρων για να ομορφύνει τις προσόψεις. Στη νότια πλευρά του κτιρίου, αναρριχώμενα φυτά και κάθετοι κήποι συγκρατούν μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, ενώ αφήνουν τον αέρα να περνά στους εσωτερικούς χώρους. Η βλάστηση έχει γίνει επίσης καταφύγιο για πουλιά και έντομα. Η αρχιτεκτονική, το κλίμα και το φυσικό περιβάλλον αντιμετωπίστηκαν εξαρχής ως μέρη του ίδιου σχεδίου.

Η σημαντικότερη, ωστόσο, πλευρά του σχεδιασμού αφορά την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που εργάζονται εκεί. Στην οροφή υπάρχει παιδικός σταθμός, ενώ το συγκρότημα διαθέτει ιατρείο, κοινή τραπεζαρία, χώρους προσευχής, κήπους για ανάπαυση και κατάστημα τροφίμων με μειωμένες τιμές. Έχει προβλεφθεί ακόμη και υπαίθρια σκηνή για πολιτιστικές εκδηλώσεις. Οι χώροι αυτοί δεν προορίζονται αποκλειστικά για τις ώρες εργασίας. Σύμφωνα με την παρουσίαση του έργου, εργαζόμενοι επιστρέφουν στο εργοστάσιο με τις οικογένειές τους, για να περάσουν χρόνο στους κήπους ή να συμμετάσχουν σε εκδηλώσεις.

Για τους δημιουργούς του έργου, οι παρεμβάσεις αυτές συνδέονται με μια διαφορετική αντίληψη για το εργοστάσιο. Ο αρχιτέκτονας Μπαγιεζίντ Μάχμπουμπ Χοντκέρ εξήγησε ότι ο στόχος τους ήταν να αποδείξουν πως ένας χώρος παραγωγής μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους περισσότερα από μια θέση εργασίας. «Ένα εργοστάσιο δεν πρέπει μόνο να καταναλώνει ανθρώπινη ενέργεια, αλλά και να την αναπληρώνει», ανέφερε.

Η διάκριση αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο Μπανγκλαντές, μια χώρα της οποίας η τεράστια βιομηχανία υφαντουργίας και ενδυμάτων έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο διεθνούς κριτικής για τις συνθήκες εργασίας. Το 2013, η κατάρρευση του κτιρίου Rana Plaza, κοντά στην Ντάκα, προκάλεσε τον θάνατο 1.134 ανθρώπων, αποκαλύπτοντας με τραγικό τρόπο τις συνέπειες της ανεπαρκούς ασφάλειας και της αδιαφορίας για τις προειδοποιήσεις των εργαζομένων.

Το Green Field Factory αποτελεί μια διαφορετική αρχιτεκτονική πρόταση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ποιότητα του κτιρίου αρκεί από μόνη της για να πιστοποιήσει δίκαιους μισθούς ή καλές εργασιακές σχέσεις. Αυτά απαιτούν ανεξάρτητη εξέταση των πραγματικών συνθηκών εργασίας. Εκείνο που αναγνωρίζει το βραβείο είναι ότι ο σχεδιασμός ενός βιομηχανικού χώρου μπορεί να λάβει υπόψη τις ανάγκες των ανθρώπων που περνούν μέσα του μεγάλο μέρος της ημέρας τους, αντί να περιορίζεται στις απαιτήσεις της παραγωγής.

Η κατασκευή του εργοστασίου ξεκίνησε το 2013 και ολοκληρώθηκε το 2017. Το κτίριο είχε ήδη διακριθεί στα RIBA International Awards for Excellence του 2024, αλλά η κριτική επιτροπή δεν είχε καταφέρει τότε να το επισκεφθεί. Επανήλθε στη φετινή τελική επιλογή, μαζί με το πανεπιστήμιο BRAC στην Ντάκα, το ανακαινισμένο συγκρότημα Royale Belge στις Βρυξέλλες και το μουσείο τέχνης Z33 στο Βέλγιο.

Ύστερα από σχεδόν μία δεκαετία λειτουργίας, τα φυτά του Green Field Factory έχουν μεγαλώσει και καλύπτουν πια μεγάλα τμήματα της πρόσοψης. Το εργοστάσιο έχει αποκτήσει την εικόνα ενός κήπου που απλώνεται πάνω σε ένα βιομηχανικό κτίριο.

Πίσω από αυτή την εικόνα βρίσκεται μια απλή, αλλά σπάνια για την ιστορία της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής, επιλογή: να σχεδιαστεί πρώτα ο χώρος με βάση τους ανθρώπους που θα εργάζονται εκεί και έπειτα να οργανωθεί γύρω τους η παραγωγή.

Πηγή: https://www.lifo.gr/